Single post

Sıhhi Tesisat

Sıhhi tesisat, yapı için gerekli olan suyun temini, depolanması, ısıtılması, yumuşatılması, basınçlandırılması ve dağıtımı, pis suyun atılması, atık suyun arıtılması, yağmur suyu tahliyesi ve yangın söndürme konularını içerir. Çağdaş dünyamızda insanların sağlıklı, güvenli, konforlu ve ekonomik bir şekilde yaşaması ve çağdaş yapılara sahip olmasında hiç şüphesiz ki tesisat mühendisliğinin önemi büyüktür. Her gün kendini yenileyen ve geliştiren önemli bir uzmanlık alanıdır. Yapının sıhhi tesisat projelerinin ön hazırlığında, mimari projeler üzerinde mimarlar ile birlikte boru geçiş yerleri ve cihaz yerleşimi konularında çalışmalar yapılmalıdır.
Modern bir sıhhi tesisat sisteminin oluşması için aşağıdakiler sıralanabilir.
1- Yapı sakinlerine güvenilir bir temiz su sağlanması ve bu suya her hangi bir sıvının karışmasının önlenmesi,
2- Aygıt sayısı, sağlanan suyun miktar ve basınç yönünden uygun bir sistem kurulması,
3- Gerekli hallerde suyun depolanması,
4- Pis su drenaj sisteminin tıkanma ve kirlenmelerden, katı madde birikimlerinden uygun bir bakımla korunmasının sağlanması,
5- Kabul edilebilir bir tesisat ömrü için uygun boru ve donatım malzemelerinin seçilmesi,
6- Temiz su ve pis su sistemlerinde uygun ayırma, yalıtım ve havalandırmanın sağlanması.

A)- Temiz Soğuk Su Tesisatı
Temiz soğuk su tesisatı; borular, fitting armatürler, su sayaçları, su deposu, hidrofor tesisatı, havalıklar ve basınç regülatörlerinden oluşur. Normal olarak temiz su şehir şebekesinden beslenir.

1- Suyun Depolanması
Sürekli su kesintilerinin olduğu şehirlerde temiz suyun depolanması gerekmektedir. Bu depolama da kişi başı günde 100-120 litre yeterli olacaktır. Depo hacimleri belirlenirken günlük su tüketimi maksimum düzeyde belirlenmesi gerekir. Depo hacmi binanın 2 veya 3 günlük su ihtiyacını karşılayabilecek büyüklükte seçilir.
Su depolama aynı zamanda yangın rezervi olarak bazı uygulamalarda şart konulmuştur. Yangın suyu deposu ayrı yapılabileceği gibi, kullanma suyu rezervine yangın suyu rezervi ilave edilmiş toplam su aynı depoda da saklanabilir.

2- Hidroforlar
Basıncı düşük bir akışkanı belli bir rezervuardan veya direkt şehir şebekesinden alarak gereken basınç ve debide kullanıma sunan ve işletimini kullanım şartlarına göre kendisi tamamen otomatik olarak gerçekleştiren pompa sistemlerine tesisat mühendisliği terminolojisinde hidrofor denmektedir.
Hidroforlar kullanım amaçlarına, teknik özelliklerine, kullanılan pompa sayısına bakılarak farklı sınıflandırmalara sokulurlar. Hidrofor seçimi ve hesaplama yöntemleri standartlarda belirlenen sorular ve formüllerle bulunabilir.

3- Boru Şebekesi
Bina temiz su tesisatının üç ana bölümü ; Bina bağlantı hattı, su sayacı ve kullanma hattı olarak görülmektedir.
Bina içinden geçen soğuk su boruları terlemeye karşı mutlaka izole edilmelidir. Bina dışından geçen su boruları ise donmayı önlemek için izole edilirler. Duvar ve toprak altına monte edilen borular korozyona karşı izole dilmelidir. Toprak altına döşenen borular, dış hava sıcaklığına göre değişen don seviyesinin daha altında olmalıdır.
Temiz su tesisatının, aslında projelendirilmesinde en çok dikkat edilecek konulardan biriside sestir. Tesisatta rahatsız edici ses oluşmamalıdır.
a)- Bina Bağlantı Hattı: Doğrudan ana kanaldan alınan kol, yaklaşık 1 m. derinlikte yer artından binaya ulaşır. Bu boru üzerine inşaat yapılmaz. Ana kanaldan çıkış yakınında bir vana bulunmalıdır.
b)- Su Sayaçları: Sayaçlar tesisata, bozuldukları zaman tamir için yerinden sökülebilecek şekilde bağlanır. Bu nedenle her iki tarafına kapama vanası olmalıdır. Ayrıca saatten sonra boşaltmalı çek valf konuşması faydalı olacaktır.

B)- Temiz Sıcak Su Tesisatı

1- Sıcak Su Hazırlayıcıları
a)- Gazlı Şofbenler
Doğal gaz ve sıvılaştırılmış petrol gazı ile çalışır. Genellikle ani ısıtıcılı tipi kullanılır. Ana bölümleri; su ısıtıcı kanatlı borulu serpantin, atmosferik brülörlü yanma odası, gaz kontrol ve güvenlik donanımı, gövde, su ve gaz boruları olarak sayılabilir.
Açık yanma odalı ve doğal gazlı şofbenler mutlaka bacaya bağlanmalıdır. Yanma havası yeteri kadar beslenmelidir. Bu yüzden bağlantı yapılacak yerin dış hava bağlantısı ve iç hacminin yeterli olması gerekmektedir.
Şofbenlerde farklı tiplerde güvenlik elemanları bulunmaktadır. Gaz ve yanmanın dışında su akışı da güvenlik altına alınmıştır. Sıcak su kullanımı olmadan gaz vanası açılmaz. Ayrıca su basıncı içinde minimum bir değer ayarlanmıştır. Su basıncı bu değerin üzerine çıkmadıkça, gaz beslemesi olmaz. Bu nedenle şebeke basıncının sabit olmadığı yerlerde şofbenlerin stabil çalışması mümkün değildir.

b)- Elektrikli Termosifonlar
Kullanma sıcak suyunun lokal olarak üretilmesinde en güvenli ve konforlu cihazlar elektrikli termosifonlardır. Bu cihazlar depolu olup, 10°C ‘deki soğuk su girişinde 1 kWh elektrik enerjisi ile 50°C’de 20 litre veya 37°C ‘de 30 litre sıcak su verebilmektedirler.

c)- Kullanma Sıcak Suyu Dağıtım Tesisatı
Sıcak su tesisatı üretilen kullanma sıcak suyunu kullanma noktaları olan musluklara dağıtan hattır. Boru tesisatı üstten dağıtma ve alttan dağıtma olmak üzere iki tür diyebiliriz. Üçüncü bir sistem içinde bunların kombine sistemi olarak tarif edilebilir.
Alttan dağıtma biçiminde ana dağıtım hattı bodrumdadır. Yatay ana dağıtım borularından kolonlara su beslenir. Kolonlarla daire içi yatay dağıtma borularına ulaşılır. Bu sistemde üst üste olan ıslak hacimlere aynı kolondan besleme yapılmaktadır. Eğer dairenin sıcak su sarfiyatı ölçülmek isteniyorsa, bu durumda çok sayıda kolon yerine tek bir ana kolonla daire girişleri beslenir. Soğuk su tesisatına paralel bir biçimde, kolondan daireye ayrılan hat üzerinde bir sayaç bulunur ve daire içi, bütün yatay sıcak su sistemi tek bir noktadan beslenir. Bu durumda sirkülasyon hattı da kolonla sınırlı kalacaktır.
Üstten dağıtma biçiminde ise, ana dağıtım hattı çatıdadır. Hattın en yüksek noktasında havalık tüpü bulunur. Düşey dağıtma borularına su yukarıdan beslenir. Bu sistemde ısı kaybı fazladır.
Eğer havalık tüpü kullanılıyorsa tahliye borusu üst kattaki sıhhi tesisat gereçlerinden birine bağlanmalı ve çıkışı görülebilmelidir. Böylece sızdırma yapıp yapmadığını kontrol etmek mümkün olur.

d)- Sirkülasyon Hattı
Kullanma sıcak suyu dağıtım hatlarında musluklar kapalı olduğu ve su kullanılmadığı zamanlarda borulardaki su soğuyacaktır. Özellikle büyük sistemlerde bu konuda önlem alınmazsa, musluk açıldığında su gelene kadar önemli ölçüde su boşa akıtılır. Su israfının önlenmesi ve konfor için, sıcak su dağıtım hatlarında sirkülasyon hattı oluşturulur.
Günümüzde sıcak su ve sirkülasyon boruları ısıl izole edildiklerinden, sirkülasyon hattında doğan dolaşım yetersizdir. Bu yüzden küçük sistemlerde sirkülasyon hattı oluşturmak ve bir dolaşım pompası tesis etmek ekonomi ve konfor açısından gereklidir.

C)- Temiz Su Tesisatı Boruları ve Armatürleri

1- Borular
Temiz su tesisatında kullanılan borular kullanım amacına uygun, su kalitesini etkilemeyen ve korozyona dayanıklı malzemelerden yapılmalıdır.
Temiz su tesisatında kullanılan borular farklı malzemelerden yapıl olabilir. Genel olarak galvanizli borular terci edilmektedir. Galvanizli borunun ömrü, galvaniz kalınlığına ve doğru kullanımına bağlı olarak, 10-50 yıldır. Ortalama 20 °C sıcaklıkta bu süre tespit edilmişken, sıcaklık ve basınç artması durumunda bu ömür daha azdır.
Boruları ufak bir sınıflandırma için; bakır borular, plastik borular, duktil demir borular olarak yazabiliriz.

2- Armatürler
Temiz su tesisatında kullanılan armatürler çeşitli gruplar halinde toplanabilir. Bir armatürde aranan özellikler ;
Sızdırmaz şekilde kapanması
Büyük basınç düşümleri yaratmaması
Gürültü doğurmaması
Basınç şokuna neden olmaması
Kolay servis verilebilmesi
Korozyona dayanıklı olabilmesi
Güzel görünüşlü olması

a)- Ayırma Vanaları: Ayırma vanaları tesisatın bir bölümünü ayırmak, su akışını düzenlemek amaçlarıyla kullanılır. Vanalar boşaltmalı veya boşaltmasız, vidalı veya flanşlı bağlantılı olabilir.
b)- Musluklar: Suyun kullanma noktasındaki açıp kapama elemanlarıdır. Sıcak su ve soğuk suda kullanıldığı gibi karıştırma bataryası biçiminde her iki amaçla da kullanılabilir.
c)- Emniyet Armatürleri: Emniyet elemanları tesisatın emniyetli çalışmasını temin ederler. Bu armatürlerde mutlak fonksiyon güvenirliği istenir. Eğer sistemde veya bir bölümünde basınç yüksek ise korunmak istenen kısmın nüne bir basınç düşürücü konulur. Böylece bu elemandan sonraki tesisat bölümünde ayarlanan basınç sürekli korunur.
d)- Çek Valflar: Suyun tek yönde akışını sağlayarak, geri dönüşü engellerler. Çek valflar, sıhhi tesisatta daha çok suyun geri tesisata kaçmasını önlemek üzere kullanılır.
e)- Havalıklar: Tesisatın havalandırılması için kullanılırlar. Bu elemanların tesisattaki havayı dışarı atmak için olanlarına hava atıcı, tesisata hava emmek için kullanılanlarına ise vakum kırıcı adı verilir ve sifon olayını önlemede kullanılırlar.
f)- Boru Ayırıcı: Boru ayırıcı bir emniyet elemanıdır. Tesisata besleme basıncı, en az 0,5 bar olmak üzere belirli bir değerin altına düştüğünde; bu tesisat bölümüne veya cihaza olan boru bağlantısını güvenli bir biçimde ayırır. Borudaki ayılma en az 20mm olmalıdır. Böylece içilemez veya tehlikeli suyun geri kaçması önlenmiş olur.

D)- Pis Su Tesisatı
Atık suları, pis su ve yağmur suyu olarak ikiye ayırmak mümkündür. Pis su tesisatı şehir kanalizasyon şebekesine bağlanır. Yağmur suyu ise ayrı bir tesisatta toplanıp, şehir yağmur suyu kanalizasyonuna bağlanmalıdır. Ancak Türkiye’de pek çok yerde ayrı yağmur kanalı olmadığından, yağmur suyu tesisatının da pis su kanalizasyonuna bağlanması söz konusudur. Bina içi yağmur ve pis su tesisatları ayrı olmalıdır.
Yatay pis su borularına genel olarak akış yönünde bir eğim verilir. Böylece; doğal akış mümkün olur, çürümeye elverişli maddelerin yığılması ve suyunu kaybetmesi önlenir.

Pis Su Borularında Basınç Dağılımı ve Havalandırma Gereksinimi
Pis ve kirli sularda ve bunları taşıyan borularda sağlığa zararlı ve rahatsız edici gazlar ve kokular bulunur. Bu gazların yaşam mahallerine sızmalarının önüne geçilmesi gereklidir. Bu amaçlar tesisatlarda sifon kullanılır. Sifonun temel işlevi, içinde bulundurduğu belirli yükseklikteki su kolonu tarafından gerçekleştirilir. Sifondaki su kolonu, pis su borularındaki gaz ve kokuları mahalden izole eder. Bir sifonun başarılı bir şekilde çalışmaya devam edebilmesi için sifondaki bu su, muhafaza edilmelidir.
Pis su bağlantı borularında ve kolonlarda normal olarak suyun akışı bütün boru kesitini kaplamaz. Su bir taraftan akarken, boru kesitinin diğer bölümlerinden hava ters yönde geçerek basınç dengelenmesini sağlar. Ancak özellikle hela gibi gereçlerden bir anda büyük miktarda suyun boşalması halinde ve boru kesitleri yetersiz ise, suyun boruda ve özellikle kolonlarda hareketli bir piston etkisi yaratır. Bu piston etkisi ile, pistonun gerisinde vakum ve pistonun önünde basınç meydana gelir.

Süzgeçler: Döşemelerdeki kirli suların tesisata akmasını sağlayan, ancak tesisattaki bip kokuların bina içine girmesini önleyen özel sifonlara süzgeç denir.

Rögarlar: Rögar, toprak altından geçen kirli su borularının, kontrolü ile bina dışına döşenen beton borularda yön değiştirmek ve boru akıntılarının %2 civarında kalmasını sağlamak için yapılan bir toprak altı bacasıdır.
Açık Rögar: Sular içibe dökülüp veya giren ve sonra istenilen yönden çıkıp giden rögarlardır. Bu rögarlar bina dışı tesisatta kullanılır. Bina içinde kullanılmaz.
Kapalı Rögar: Kirli su borularının gelip geçtiği ve kapalı pik kontrol kapağının bulunduğu rögarlardır. Bunun içine hiç su dökülmez. Bina içine yapılır. Bina içindeki dik yatay bağlantılar 8-10 metreyi geçerse, kontrol için ve tıkandığı döşemeleri kırmadan gidermek için araya bir kontrol kapağı konulur.

E)- Sıhhi Tesisatın Planlanması ve Yerleşimi

Sıhhi tesisatın ve yapının mimari planlanmasında bazı kriter ve kurallara uyulmalıdır :
1- Aydınlatma ve havalandırma
2- Sese karşı koruma
3- Hareket Akışı
4- İzolasyon

Ayrıca sıhhi tesisatın mimari açıdan planlanmasında aşağıdaki hususlara mümkün olduğunca uyulmalıdır. Bunlar ;
1- Islak hacimler düşey doğrultuda üst üste, yatay planda ise yan yana getirilmelidir.
2- Banyo ve helaların yapının özelliğine göre ya 25 ile 40 cm düşük döşeme olarak yapılmalı veya asma tavan oluşturularak bir üst katın tesisatına yer oluşturulmalıdır.
3- Düşey borular, kolayca ulaşılabilecek şaftlardan geçirilmeli ve bunun için yeterli ölçüde şaft bırakılmalıdır.
4- Tuğla duvardan geçen borular için yatay kanallar oluşturulmalıdır.
5- Banyolarda döşeme içinden çelik boru geçirilmemelidir.

Sıhhi Gereç Yerleşim Ölçüleri
Sıhhi tesisatta kullanılan çeşitli sıhhi gereçler için bırakılması gerekli alanlar standart olarak verilmiştir. Burada ölçüler minimum, konfor ve tavsiye edilen olmak üzeredir. Klozet ve lavabolar seramikten yapılmış olmalıdır. Mermer yapı hijyenik değildir. Mutfak evyeleri, seramik, paslanmaz çelik veya çelikten yapılmış emaye kaplı olmalıdır.

1- Lavabolar
Lavabolar büyüklüklerine ve formlarına göre ayrılabilir. Hijyenik açıdan taşmasız olması daha iyidir.
Lavabo montajında dikkat edilecek hususlar ise;
Tesit deliklerinin yerinin belirlenmesi gerekir
Cıvata ve konsol yerleştirildikten sonra harcın donması beklenmelidir.
Lavaboların monte dildikleri duvar yüzeyi ve tezgah ile temas eden yerlerinde silikon kullanılmalıdır.

2- Klozetler
Konutlarda, iş yerlerinde vb. su ile yıkamalı helalar kullanılır. Hijyen birinci planda olduğundan malzeme seramikten yapılmış olmalıdır.
Helalar; alafranga helalar (klozetler) ve alaturka helalar (hela taşları) olarak ikiye ayrılmaktadır.

3- Banyo Küvetleri
Yatmalı ve oturmalı olarak ikiye ayrılmaktadır. Küvet ve duş teknesinin iç düzeyi banyo döşemesinden daha aşağı kotta olmamalıdır. Kaygan yüzey olduğu için, küvet içerisine adım atıldığında, ayak banyo kotundan daha aşağı kota basarsa kayma olasılığı artar. Bu nedenle küvet ve duş teknesinin iç yüzeyi banyo döşemesi ile aynı seviyede veya 5-10 cm daha yukarıda olmalıdır.
Banyo küvetinin monte edileceği düşük döşemenin sızdırmazlığını temin için izole edilmesi tavsiye edilir. Banyo küvetleri, yapılan ayaklar üzerine yerleştirilmeli ve sifonun temizlenmesi için önlem alınmalıdır. Banyo bataryası, küvetin boşaltma deliğine yakın bir yere monte edilmelidir.

4- Duşlar
Duşlar akan su ile tam yıkanma amacı ile kullanılırlar. Duş teknesi emayelenmiş döküm veya çelik saç, plastik, seramik veya fire clay malzemeden üretilmiştir. Fayans veya emaye kaplı duş teknelerinin tercih edilmesini öneririz.
Su kullanımı 35 ile 40 litre, genellikle 60 –90 litre mertebesindedir. Büyüklüğü 75×75 ile 90x90cm arası olmaktadır.duş teknesi boyutu en az 80×80 cm olmalıdır.

5- Mutfak Evyeleri
Mutfaklarda yiyecek hazırlama ve bulaşık yıkama için damlalıklı çift gözlü mutfak evyesi ve çalışma tezgahı bulunması gerekmektedir. Bir bulaşık makinesi olması halinde tek gözlü evye yeterlidir. Evyelerde genellikle duvar musluk veya bataryaları kullanılır. Batarya cinsine göre montaj yüksekliğine dikkat edilmelidir.

hava tesisatı ,Buhar Tesisatı , Su Tesisatı

Leave a Comment

%d blogcu bunu beğendi: